Zij hebben de hamers, wij zijn de spijkers: het Europees „defensiebeleid” negeert de menselijke veiligheid

Ben Cramer, 5/1/2026
Vertaald door Tlaxcala

Door zich te verdiepen in de sociologie van Defensie aan de École des Hautes Études en Sciences Sociales maakt Ben Cramer kennis met de polemologie, om zich vervolgens aan te sluiten bij de Department of Peace Studies in Bradford voordat hij zijn eerste ervaring opdoet binnen Greenpeace in ontwapeningscampagnes. Als onderzoeker bij CIRPES werkt hij aan het Zwitserse militiesysteem – in opdracht van de Fondation pour les Études de Défense Nationale. Journalist, voormalig producent van het programma ‘Fréquence Terre’ op RFI, co-moderert hij vanaf 2008 het eerste debat in het Europees Parlement over « Collectieve Veiligheid en Milieu »; na actief te zijn geweest in een denktank over nucleaire proliferatie binnen het Centre d‘Études et de Recherches de l‘Enseignement Militaire, het CEREM. Als geassocieerd onderzoeker bij GRIP in Brussel (over de ecologische voetafdruk van militaire activiteiten en klimaatverstoring) streeft hij ernaar het concept « ecologische veiligheid » te populariseren en de bruggen tussen veiligheid, milieu en ontwapening te benadrukken. Website : https://athena21.org

 

We moeten de logica van de hamer en de spijker deconstrueren. Deze vaststelling zou roepingen moeten wekken, maar ondertussen, terwijl het strategisch denken stagneert, heeft het veiligheidsbegrip zich niet bevrijd van het militaire keurslijf. En zolang prioriteit wordt gegeven aan wapens, hun gebruik, hun verfijning, zal elke vernietiging – inclusief de 'uitgestelde kindermoord' die de vader van de polemologie Gaston Bouthoul noemde – uitmonden in de toe-eigening en verkrachting van planetaire hulpbronnen. Aan deze vernietigingstactieken zullen, in het kader van hybride oorlogen, operaties worden toegevoegd die burgers moeten ontmoedigen om hun rol te spelen bij het definiëren van wat de samenleving verondersteld wordt te verdedigen en hoe.

Ter verklaring lijkt het verstandig te bevatten hoezeer de elites die ons besturen gevangen zitten in de technologie waarmee zij zich hebben uitgerust. Die bepaalt hun opties of, meer precies, beperkt hun manoeuvreerruimte, zoals geïllustreerd door de bestelling van een opvolger voor het vliegdekschip Charles-de-Gaulle dat 42.000 ton ... diplomatiek gebaar vertegenwoordigt. De aankondiging van dit megaproject (en niet eens Europees!) bevestigt de ontkenning waarin zij wegzinken die weigeren te beseffen dat de langetermijnmodernisering van de aanvalsmacht een van de meest emblemische elementen is om van de soevereine staat een agent van ultieme onveiligheid te maken.

Maar zoals de Amerikaanse psycholoog Abraham Maslow schreef: « Als het enige gereedschap dat je hebt een hamer is, is het verleidelijk alles te behandelen alsof het een spijker is. » (The Psychology of Science, 1966, een zin vaak ten onrechte toegeschreven aan Mark Twain). Omdat zij die ons besturen dus alleen hamers bij de hand hebben, moet elke situatie (gesymboliseerd door een spijker) worden behandeld met de "harde lijn"; elke verstoorder is noodzakelijkerwijs een vijand die vernietigd moet worden. De formule kan "achterhaald" of verouderd lijken voor zover het doel van toekomstige oorlogen controle is in plaats van doden. De vijand is niet altijd degene die men ophemelt.

Om grotere veiligheid te waarborgen, moeten eerst geloofwaardige bedreigingen worden geïdentificeerd en prioriteiten worden gesteld. Ja, om een SNCF-slogan te parafraseren: het ene gevaar kan het andere verbergen. In een wereld die alle rationaliteit heeft verloren, waarin de meeste staten meer uitgeven aan nationale veiligheid dan aan het onderwijs van hun kinderen, zijn indicatoren niet effectief. Helaas is het politiek niet rendabel om te beweren dat analfabetisme en/of dyscalculie een grotere bedreiging vormen voor de mensheid dan terrorisme. Daarom overdrijven sommigen en verzwijgen zij dat de slachtoffers van terrorisme zes keer minder talrijk zijn dan het aantal doden bij overwegen in Frankrijk (cijfers 2020).

De vervorming tussen perceptie en realiteit is een middel om de instrumentalisering van bedreigingen op te sporen. De door Donald Trump geleide mediacampagne, die insinueerde dat het coronavirus een vooropgezette tactiek van Peking was, heeft bijvoorbeeld niet kunnen voorkomen dat honderdduizenden Amerikaanse burgers stierven. In ieder geval komen bij de "valse" bedreigingen valse alarmen en dus ongepaste reacties. Dit fenomeen is niet voorbehouden aan één land, zelfs niet het meest imperiale. Dus wat te doen?